M.Emin HEZRET

Doğu Türkistan'da millî farklar

1949 yılı aralık ayında, Kızıl Çin ordusu, Doğu Türkis tan'ın başkenti Urumçi'ye girdiği zaman, Urumçi'nin şe­hir nüfusu 300 bine varmıyordu. Urumçi'nin asıl çoğunlu­ğu Uygur Türkler'i iken, az miktarda Kazak Türkler'! ve Müslüman Çinliler ile, azda Çinli vardı. O zaman tüm Doğu Türkistan'daki Çin nüfusu 200 bin idi.

Çin ordusu Doğu Türkistan'a tamamen yerleştikten sonra 1959 yılında Urumçi'deki Türkler'i Türkistan'dan uzak şe­hir ve köylere zorla göç ettirdi. 1970 yılında ikinci defa Türk­ler'i Urumçi şehrinden göç ettirmesinde ordu hakimiyeti ve silahlı tehlike etkili oldu. İki defa Urumçi'den göç ettiri­len Türkler 50 bin civarındadır. Urumci'de doğup büyüyen ve çıkarılan 50 bin adamdan on binin üzerindeki Türk Urumçi'yı çeviren dağlarda, mağaralarda yasamaktadırlar. Bun­lar Urumçi nüfusuna kayıtlı olmadığı için, işsiz bırakılmak­tadırlar.

Böyle bir göç ettirme ile Urumçi'nin nüfusu azaldı mı? Bakınız, Çinliler tarafından 1988 yılında yapılan açıklamada Urumçi'nin 1987 yılı sonundaki nüfusu 1 milyon 223 bin olarak gösteriliyor. Bunun içinde, Uygur Türkleri'nin nüfusu 152 bin. Belirtilen nüfustan Urumçi'de kayıt edilme­yen geçici nüfus kağıdı ile işçilik, tüccarlık ve eline yüksek memurluk isteyerek Urumçi'de yaşamakta olan bir milyon civarında Çinli var. Bilindiği gibi Çinliler buraya gelince yük­sek makamlar istiyorlar. Şimdiki Urumçi şehrinde iki mil­yon civarında insan yaşıyor. Ama bunun içinde 152,bini bu toprağın sahibi olan Doğu Türkistanlılardır. Urumçi'­deki Çin yöneticilerinin geçen yılki açıklamasında 1987 yı­lının sonunda Urumçi'de varolan fabrika 944, çeşitli ma­ğazalar 21 bin, otomobil 44 bindir. Buralarda çalışmakta olan insan, sayısı ise bir milyon Çalışanların içinde ise 50 bini Doğu Türkistanlı olup, geri kalan yüz bin insan işsizdir.

Urumçi'nin 35 kilometre batısında Sancı adında bir şe­hir vardır. Kızıl Çin Doğu Türkistan'ı istila ettikten sonra kü­çük bir ilçe idi.Bu ilçede Uygur, Kazak Türkleri ve bir kısım Çinli Müslümanlar yaşıyordu. Bu ilçenin çevresi geniş yayla­larla çevriliydi Bu yaylalarda Kazak Türkler'i hayvancılıkla meş­gul oluyorlardı. Şimdi, 1988 yılındaki Çinliler'in istatistiklerinde (Sancı şehrinin nüfusu 243 bin, Kazaklar 13 bin, Uygurlar 7 bin. Sancı'ya bağlı umumi nüfus ise bir milyon yüz bindir). Sancı kırk yıldır Urumçi'ye sığmayan Çin göçmenleri­ni yerleştiren bir merkez haline geldi. Kazak Türkleri'nin geniş yaylaları bozuldu. Bir milyondan fazla Çinli göçmen buraları yerleşme bölgeleri haline getirdiler. Çinliler, bu­rada da çok fabrikalar kurdular. Sancı'ya bağlı küçüklü bü­yüklü 667 fabrika bulunmaktadır. Sancı'ya bağlı köylerde bulunan küçük aile atelyeleri 15.500'dür. Bu fabrikaların memurları ve isçilerinin hepsi Çin'den getirilmiştir.

Urumçi şehiriin yüz kilometre batısındaki Manas nehri­nin boyları geniş yaylak olup, burda önceden hiçbir Çinli yoktu. 1955 senesinden başlayarak, Çin komünistleri bu­raya bir şehir kurma düşüncesiyle buradaki hayvancılık ile meşgul olan Kazak Türkleri'ni yavaş yavaş göç ettirmeye başladılar. Şihanze isminde bir şehir kuruldu. Bu şehrin 1988 yılındaki nüfusu 543 bin'431'dir. Şehre bağlı küçük yerleşme yerleriyle beraber nüfusu bir milyondur.

Şihanze'nin küçük yerleşme bölgelerinde çiftçi göçmen­ler yaşamaktadır ki bunlarda Çinlidir. Şihanze, anlaşılaca­ğı gibi. Doğu Türkistan'da içinde Türk olmayan bir Çin şeh­ridir. Pekin'den Çin Komünist Partisi liderleri Doğu Türk­istan'a geldiklerinde hemen Şihanze'ye gidiyorlar. Ve on­ların iyi yaşaması için herhangi bir ricalarını yerine getire­rek, onlara geniş imkanlar sağlıyorlar.

Dogu Türkistan Türkleri'nin kanteriyle meydana getiri­len bu şehirde,şimdi 39 fabrika var.Bu fabrikalarda 42.200 Çinli işçi çalışıyor Kazak Türkleri'nden alınan pamuklar ve ipekler, deriler ve Uygur Türkleri'nden alınan pamuklar ve ipek.. böceği kozalarını ham halde alarak Şihanze'deki fabrika­larda işliyorlar. Şihanze şehrinde şeker, kâğıt, makine, in­şaatçılık fabrikaları da yar. Şihanze'ye bağlı olan köylerin tarımı o kadar gelişkin ki, tarım için gerekli olan her türlü makine Çin'den getirilmektedir. Burada çalışmakta olan Çinli çiftçilere çalışsa da çalışmasa da hazır maaş verilmek­tedir. Yoksa Çin'in iç bölgelerindeki çiftçilere böyle bir uy­gulama yapılmamaktadır.

Şihanze'den daha batı tarafındaki Cungar ovasında 1958 senesinde tesis edilen Karâmay şehri özellikle petrol şeh­ridir. 1987 yılı sonundaki şehir nüfusu 153 bin, olup, bunun içinden Uygur Türk'ü 30 bin, Kazak Türk'ü 7 bindir. Bu pet­rol şehrinden 1987 senesinde alınan ham petrol, 5 milyon 657 bin tondur. Doğal gaz ise, 424 milyon 830 metreküp­tür. Bu şehir de Doğu Türkistan'ın sanayi şehirlerinden bi­ri olarak hesaplanıyor. ...

Dernek Urumçi'den Karamay'a kadar olan topraklarda beş milyondan tazla Çinli göçmen yaşıyor: Doğu.Türkistan'daki sanayi fabrikalarının yüzde 95'i bu bölgede toplanmakta­dır. Ama Doğu Türkistan'da bütün dünyanın eski tarihler­den beri tanıdığı Kaşgar, Hoten, Artuş, Aksu, Turfan, Ku­mul, Altay, Çoçek vilayetleri eski durumuyla bırakılıp ge­lişmeleri istenmemektedit.

Doğu Türkistanlalar çoğunlukla yukarıda sayılan şehir­lerde yerleşim bulundukları için, ne sanayi ve ne de fabri­ka getirilmedi. 1988 yılında Uygur Özerk Bölgesi 'Parti Komitesi, Hoten Kaşgar, Aksu vilayetlerinde yaşayanların böl­genin en yoksulları olduğunu itiraf ettiler. Gazeteler de bu bölgeye yardım yapıyoruz diye söylüyorlar. Buraya fabri­ka kurmadan,sanayi getirmeden hangi yol ile bu insanla­rın yoksulluğu ve mağduriyetleri giderilebilir, yardım nasıl oluyor?...